Ukształtowanie przestrzenne zamków

Ukształtowanie przestrzenne zamków rycerskich w poszczególnych dzielnicach wykazuje znaczne różnice wynikające z warunków lokalnych. Przede wszystkim interesować nas musi zamek w swoim pierwotnym układzie, będącym realizacją podjętej koncepcji. Wykonywane później przebudowy, czy też zasadnicze rozbudowy, niejednokrotnie zupełnie zacierały pierwotny zarys zamku.

Najprostszy w swoim układzie przestrzennym był zamek bezwieżowy otoczony murami, z jednym tylko budynkiem mieszkalnym murowanym. Układ taki występował zarówno na wzniesieniach, w górach, jak i na nizinnych łąkach. Wprowadzenie wieży do tego najprostszego układu pozwala nam stosować termin zamek wieżowy. Wieże miały pełnić różnorodne funkcje zarówno militarne, jak i mieszkalne. Na podstawie przykładów śląskich wydaje się możliwe włączenie do tej grupy również i warownych siedzib rycerskich w postaci wielokondygnacjowych obronnych wież mieszkalnych, wokół których powstawały umocnienia, co sprawiało w całości wrażenie niewielkich zameczków. Nie można również usunąć z toku naszego rozumowania i tej możliwości, że podobne zespoły mogły również znajdować się i na innych ziemiach Polski średniowiecznej. Odkrycia w ostatnich latach tak zwanych gródków stożkowatych oraz wież mieszkalnych, pochodzących co prawda z XVI wieku, pozwalają na wysunięcie wniosku, że nie były one wyłącznie wynikiem adaptacji, ale mogły również nawiązywać do zapomnianej obecnie, ale wówczas żywej jeszcze tradycji miejscowej.